کوهنوردی فقط ورزش نیست؛ مواجههای مستقیم با طبیعت، ارتفاع، خطر و درون خودمونه.
خیلی وقتا دیدیم که افراد مبتدی در موقعیتهایی مثل لبهی پرتگاه، صعودهای عمودی، یا مسیرهای باریک دچار وحشت، حملات پانیک یا حتی گریه میشن.
این واکنشها کاملاً طبیعی و از دیدگاه روانشناختی تحلیلپذیرن.
📝 ترجمه : پروین موتاب
🔍 تحلیل روانشناختی واکنشهای شدید در کوهنوردی
1️⃣ فعال شدن «سیستم بقا» در مغز (Fight-or-Flight Response)
در موقعیتهای ترسناک، مثل ایستادن روی لبه پرتگاه یا دیدن یک مسیر دشوار، بخش آمیگدال (amygdala) در مغز فعال میشه.
این بخش وظیفه تشخیص تهدید و ارسال سیگنال خطر به کل بدن رو داره.
📈 نتیجه؟ افزایش ضربان قلب، تنفس سریع، لرزش، و گاهی گریه — همه نشانههای پانیک هستن.
2️⃣ ترس از مرگ یا سقوط (Existential Fear)
کوه میتونه حس ناتوانی و کوچکی رو در انسان تقویت کنه.
وقتی مبتدیها کنترل رو از دست میدن، ذهن شروع میکنه به تصور بدترین سناریو (مثلاً سقوط یا گیر افتادن).
💭 این تخیلها باعث ترس شدید و گاهی فروپاشی روانی میشن.
3️⃣ کمبود تجربه و ناتوانی در ارزیابی واقعیت
افراد مبتدی ممکنه خطر ذهنی رو با خطر واقعی اشتباه بگیرن.
مثلاً ممکنه مسیر امن باشه ولی چون تجربه ندارن، اون رو مرگبار تصور کنن.
⚠️ این خطای شناختی باعث تشدید اضطراب میشه.
4️⃣ تضاد بین «خود ایدهآل» و «واقعیت»
بعضی مبتدیها با این تصویر ذهنی میان: «من قویام، ترسو نیستم.»
اما وقتی با ترس واقعی مواجه میشن، این تصویر فرو میریزه.
😞 احساس شرم، شکست یا ناامیدی ممکنه با گریه یا فروپاشی همراه باشه.
5️⃣ عدم آمادگی جسمی و ذهنی
کوهنوردی فقط عضله نمیخواد — ذهن هم باید آماده باشه.
😴 خستگی، کمخوابی، گرسنگی یا کمآبی ذهن رو آسیبپذیر میکنن.
در این حالت، احتمال پانیک بیشتر میشه.
6️⃣ ویژگیهای شخصیتی (مثلاً اضطراب پایهای)
افرادی که بهطور کلی اضطراب یا ترس از ارتفاع دارن، در کوه بیشتر آسیبپذیرن.
🧬 تجربههای گذشته، خلقوخو و سطح اعتماد به نفس همه تأثیر دارن.
🧠 راهکارهای روانشناختی برای مدیریت ترس و پانیک در کوه:
🫁 تمرین نفس عمیق و کنترل تنفس
🧭 یادآوری واقعیت: مثلاً “جای پام امنه”، “طناب دارم”
🫂 حمایت کلامی همراهان: “ما اینجاییم”، “تو امنی”
🧗♂️ مواجههی تدریجی با ترسها (exposure therapy)
💡 پذیرش ترس بهعنوان بخشی از مسیر رشد
🏔️ ترس دشمن ما نیست؛ چراغ راه ماست.
🌱 هر صعودی، صعود به درون خود ما هم هست.